Eind juni wordt Amsterdam-Noord – of soms het stadscentrum, afhankelijk van het jaar – een week lang overspoeld door jongeren die te veel koffie hebben gedronken en te weinig hebben geslapen. Ze hangen rond bij theaters, repeteren in de gangen en wachten vol spanning op recensenten die met hun notitieblokken in de zaal zitten. Dit is het ITS Festival, een naam die in de Nederlandse theaterwereld meer betekenis heeft dan je op het eerste gezicht zou denken.

Sinds 1990 is het festival het podium waarop afstuderende theaterstudenten hun afstudeerprojecten presenteren voordat ze voor het eerst de arbeidsmarkt betreden. Het festival, dat begon als een initiatief van de Theaterschool Amsterdam en zich ontwikkelde tot een zelfstandige stichting, biedt nu voorstellingen van ongeveer veertien Nederlandse opleidingen, aangevuld met internationale academies uit landen als Duitsland en Canada. In wezen is het een diploma-uitreiking. Tijdens het achtdaagse evenement ontvangt echter niemand een diploma; in plaats daarvan is er applaus en af en toe een ongemakkelijke stilte.

Eerlijk gezegd heeft die opzet iets ontroerends. Studenten die jarenlang aan een project hebben gewerkt dat nog niemand buiten hun klas heeft gezien, brengen het plotseling op een echt podium ten tonele, voor echte critici en een publiek. Het evenement wordt doorgaans besproken in tijdschriften als *Theaterkrant* en *De Groene Amsterdammer*, die, eerlijk gezegd, een carrière in de juiste of verkeerde richting kunnen sturen. Voor degenen die net hun opleiding hebben afgerond, kan dat soms onterecht hard aanvoelen. Maar zo werkt het vak nu eenmaal: niemand wacht geduldig op je tot je er klaar voor bent.

In plaats van zich te richten op de marketing eromheen, heeft artistiek directeur Marcus Azzini het festival de afgelopen jaren bewust teruggebracht naar de kern: de kunst, de inhoud en de context. Die keuze is duidelijk voelbaar. Er is niet veel glitter en glamour op het ITS Festival – geen rode loper, geen beroemdheden die langs de camera’s lopen. Wat er wel is, is een intensiteit die je elders zelden aantreft: jonge kunstenaars die voor het eerst hun eigen ideeën verdedigen, soms wat onhandig, soms met onverwachte volwassenheid.

Het festival heeft een ietwat hectische, gehaaste sfeer doordat de locaties in de loop der tijd veranderen – van Frascati naar Brakke Ground naar het Tobacco Theater – en doordat de programmaboekjes niet altijd overeenkomen met de daadwerkelijke aanvangstijden. De grootste kracht van het concept is wellicht dat niemand, zelfs de makers niet, van tevoren kan voorspellen wat er gaat gebeuren; daarom zeggen bezoekers die voor het eerst komen vaak dat ze niet wisten wat ze konden verwachten.

Of het ITS Festival de komende decennia hetzelfde doel zal blijven dienen, is moeilijk te voorspellen. Jonge kunstenaars vinden steeds vaker hun weg buiten de traditionele theaters, de theaterwereld is in ontwikkeling en financieringsmodellen staan onder druk. De behoefte aan een plek waar een nieuwe generatie voor het eerst haar talenten live kan tonen, blijft echter bestaan. Zolang die behoefte er is, lijkt er ruimte te zijn voor een festival als dit; het is kleinschalig, maar heeft een tastbaar gevoel van urgentie dat je bij grotere, meer formele bijeenkomsten zelden tegenkomt.